Amasya

Amasya Gezilecek Yerler

Amasya Gezi Rehberi

Amasya Tarihçesi

Hitit ve Asur dönemlerinden sonra M.Ö. III. yüzyılda Pontusluların eline geçen şehir V. Mithradates’in başkenti Sinop’a taşımasına kadar iki yüzyıl süre ile başkent olmuştur. Roma ve Bizans dönemlerini de yaşamıştır. Bizans İmparatoru Justinianus tarafından şehir yeniden onartılmıştır. Türklerin eline geçen şehir 1071 yılından sonra Danişment Gazi tarafından başkent. yapılmıştır. 1174 yılında Selçuklu Sultam II. Kılıçaslan tarafından şehrin almışına kadar Danişmentoğlu başkenti olarak kalmıştır. İlhanlı (1258-1340), Kutluşahlar (başkent: 1340-1393) ve Ertena dönemlerinden sonra 1393 yılında Yıldırım Bayezid tarafından Osmanlıların eline geçmiştir. Ankara Savaşı (1402)’ndan sonra Yıldırım Bayezid’in oğlu I. Mehmet Çelebi’ye Fetret devrinde merkez olmuştur.

Fatih Sultan Mehmet ile II. Bayezid şehzade iken burada valilik yapmışlardır. II. Murat ile Yavuz Selimin doğum yerleridir. Bu nedenle Amasya’ya Manisa gibi Osmanlı şehzadeleri şehri denilmektedir.

1415, 1773 ve 1841 yılları yer sarsıntılarında şehir zarar görmüştür. Osmanlılarla İranlılar arasında yazılı olarak yapılan ilk banş 29 mayıs 1555 tarihinde burada imzalanmıştır. Tanzimat’tan sonra Sivas’a bağlı bir sancak merkezi olmuştur. 1915 yılında şehir büyük bir yangın geçirmiştir.

Atatürk Amasya’ya ilk kez 12 haziran 1919 tarihinde gelmiş ve Milli Mücadele’nin ilk Müdafaai Hukuk Cemiyetini bura, da kurmuştur. 21 haziran 1919 tarihinde Kurtuluş Savaşımızın 6 maddelik ilk belgesi ve Sivas-Erzurum kongrelerinin yapılmasına ait Amasya kararları bu sırada alınmıştır. Bu görüşmelerin yapıldığı binanın yıkılmış olması nedeniyle yerine Atatürk anıtı dikilmiştir. 20/23 ekim 1919 tarihlerinde Osmanlı (Başkan Salih Paşa) ve Anadolu Müdafai Hukuk Cemiyeti (Başkan Atatürk) arasında Amasya protokolü imzalanmıştır. 23 Nisan 1920 tarihinde kurulan ilk meclise seçilen Amasya milletvekilleri Bekir Sami, Dr. Asım, Ali Rıza, Ali, Mehmet Ragıp, Hamdi ve Ömer Lütfi Beylerdir. 1923 yılında il olmuştur. İsmail Hakkı Mumcu Cumhuriyetin ilk valisidir. Demiryolu 1930 yılında Amasya’ya ulaşmıştır.

Amasya Gezilecek Yerler

Amasya Kalesi

Amasya Kalesi
Amasya Kalesi

Şehrin ve Yeşilırmak’ın kuzeyinde bulunan Harşane dağı adlı dik kayalıklar üzerindedir. Türk Harşane (Karsan) Han yaptırdığı sanılmaktadır. Roma, Bizans, (1146, 1222) ve Osmanlı (1449,1511, 1669) dönemlerinde çeşitli onarımlar görmüştür. Timur’dan kaçan Osmanlı şehzadesi I. Mehmet Çelebi bu kaleye sığınmıştır.

Kalenin doğuda Belkıs, güneyde Saray , Bayezid köprüsüne bakan yerde Maydanos ve batıda ağaç köprü karşısında Meydan adlarında dört kapısı bulunmaktadır. Kalede büyük kapı karşısında or- Cilânbolu adlı su kuyusu, sarnıç, zindan (II. Bayezıd zamanında hapishane) kaleden 70 m. aşağıdaki Yeşilırmak’a kadar uzanan

yeraltı yolu (merdivenli kaya tüneli), burç ve cami kalıntıları yer almıştır. Kalenin güney eteğinde Helenistik çağda yapılmış ve Osmanlılar tarafından kullanılmış olan (1581’den sonra boş) Kızlar Sarayına ait kalıntılar ile yamaçlarda yerden 20-25 m. yükseklikte düz bir duvar halinde kalker kayalara oyulmuş olan M.ö. III. yüzyılda Pontus krallara ait 12 adet kaya mezarı ve mağaralar (kapısında yazıtlar, içinde lâhitler) görülmeye değer yerlerdir.

Amasya Müzesi

Amasya Müzesi
Amasya Müzesi

Bayezid Camisi karşısında cadde üzerindedir. 1926 yılında Gök Medresede açılmıştır. Bugünkü modern binasına 1977’de taşıncaya kadar Gök Medrese müze olarak kullanılmıştır.

Müzede halılar, süs eşyaları, kağnı, Mehmet Paşa ve Gök Medrese Camilerinin kapıları, toprak lâhitler ve kaplar, küpler, dokuma tezgâhı, dayalı döşeli oda; Bizans Pontus, İlhanlı, Selçuklu ve Osmanlı definelerine ait para koleksiyonu, tüfek ve tabancalar ile 1928 yılında müzeye taşman 6 mumya (Burmalı Minare Camisindeki İlhanlı genel valileri Şehzade Cumudar, Fethiye Camisindeki Amasya Genel Valisi İzzetin Mehmet Pervane, eşi, oğlu, kızı) ve diğer arkeolojik eserler bulunmaktadır.

Azeriler Camii

Azeriler Camii
Azeriler Camii

Bayezıdpaşa Mahallesinde, Savadiye deresi sol kıyısında, Sanayi Caddesi başında No: 6’dadır Kafkasya göçmeni Şeyh Hacı Mahmut Efendi ve Azeri Türklerinin parasıyla Mir Hasan Efendi 1887-1895 yılları arasında yaptırmıştır. Minaresi 1891 yılında yapılmıştır. Şirvanlı Camisi adı ile de tanınır.

Kesme taştan yapılmıştır. Son cemaat yeri 4 yuvarlak sütun ve renkli mermerle süslü kemerler üzerine 3 kubbe ile örtülüdür. Mermerden giriş kapısı motiflerle süslüdür. 12 kenarlı ve kesme taşlı, tek şerefeli minaresi soldadır. Camiyi örten kubbenin dört köşesinde birer küçük kubbe yer almıştır.

Doğu bitişiğindeki 3 sandukalı ve büyük dört köşeli türbe Şeyh Hacı Hamza ile Mir Haşan Efendiye ait olup bir kemerle camiye açılmaktadır.

Bayezid Anıtı

Bayezid Anıtı
Bayezid Anıtı

Beşikdüzü’nde, Orduevi önündeki bahçede bulunmaktadır. Anıt 1916 yılında dikilmiştir. Dört köşeli mermer sütunda eski (hicri 1332 = miladi 1916) ve yeni Türkçe yazıtların belirttiğine göre II. Bayezid padişah olmadan önce gençliğinde 25 yılını burada vali iken geçirmiştir.

Bayezid Camii

Bayezid Camiisi
Bayezid Camiisi

Ziya Paşa Bulvarında, Yeşilırmak’ın güney kıyısındadır. Osmanlı Padişahı II. Bayezid (1447-1512) tarafından 25 yıl süre ile valilik yaptığı Amasya’ya bir armağan olmak üzere oğlu Amasya Valisi Şehzade Ahmet’e emir vererek 1482-1486 yılları arasında yaptırmıştır. Mimar Şemsettin Ahmet’in eseridir, 1587 yılı yer sarsıntısında yıkılan son cemaat yeri ve kubbeleri 1591 yılında, 1651 yılı yer sarsıntısında yıkılan kısımları 1669 yılında Merzifonlu İbrahim Ağa ile Ahmet Paşazade Hacı Ali Ağa tarafından onartılmıştır. 27 aralık 1939 tarihli yer sarsıntısında büyük zarar görmüş ise de onarılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Ters T planlıdır. Son cemaat yeri 6 adet yeşil mermerden yuvarlak sütun ve kemerler üzerine 5 kubbe ile örtülüdür. Son cemaat yerindeki pencere üstleri mavi çini üzerine yazılarla süslenmiştir. Sağ ve solda yükselen tek şeref eli iki minaresinden solda gövdesi dikine yivli, sağda ise gövdesi zikzak şekillidir. Mermerden yapılmış olan giriş kapısındaki 3 satırlı mermer yapım yazıtı Hattat Şeyh Hamdullah (1436-1519)’in eseridir. Camiyi sekizgen kasnaklarında 16’şar pencere bulunan, 4 ayak üzerine iki büyük kubbe örtmektedir. öndeki kubbe son cemaat yerine ve yanlarda dört köşeli 2 ayak ile kemerlerine oturmaktadır. Ayrıca iki tarafında üçerden 6 küçük kubbe yer almıştır. Kıble tarafında çıkıntı halinde bulunan ikinci kubbe aynı 2 ayak kemeri ile üç yönde duvarlara oturmaktadır. Bu kısım 26 pencereli olduğundan diğer kısımlara göre daha aydınlıktır. Kubbe içi, pencere kemerleri zengin kalem işleriyle süslüdür. Beyaz ve kırmızı mermerden yapılmış olan mihrabında Ayetel Kürsî yazılıdır. Mermer mimberi de panolarla süslüdür.

  Amasya Kalesi Gezi Rehberi

12 kenarı, 12 sütunun taşıdığı sivri bir külahla örtülü şadırvanı bahçenin ortasındadır. Caminin batı yönünde ise U planlı olan Bayezid medresesi (şimdi kütüphane) bulunmaktadır. Caminin solundaki tek sandukah türbe kesme taş ve tuğla karışımı duvarlı, dört kenarlı ve kubbeli olup Şehzade Osman’a aittir. Cami yanındaki 20 bin ciltlik Bayezid il halk kütüphanesinde papirüs yapraklar üzerine küfî yazı ile yazılmış ilk Kur’anlar bulunmaktadır.

Bayezid Paşa Camii

Bayezid Paşa Camiisi
Bayezid Paşa Camiisi

Şehrin kuzeydoğusunda, Yeşilırmak’ın güneydoğu kıyısında, Kuş köprüsü yanındadır. 1414 yılında Sadrazam Necmettin Halil Bayezid Paşa (öl. 1421) tarafından Amasya Sancak Beyi iken yaptırılmıştır. 1892 yılında onarılmıştır. Son yıllarda restore edilmiştir.

Kesme taştan yapılmıştır. Ters T planlıdır. Son cemaat yeri 6 adet dört köşeli ve kesme taştan yapılmış kalın sütun ve motifli beyaz mermer kemerler üzerine 5 kubbe ile örtülüdür. Son cemaat yerinde girişte sağ ayağın ön yüzünde mimar Abdullah oğlu Yakup, sol ayağın ön yüzünde ise mimar Zekeriya oğlu Zeynettin’in isimleri yazılıdır. Giriş kapısı üzerinde hicri 817 (miladi 1414) tarihli yapım yazıtı yer almıştır. Cemaat yerinin sol duvarında hicri 1308 (miladi 1892) tarihli onarım yazıtı bulunmaktadır. Camiyi duvarlar ve sivri kemerler üzerine sekizgen kasnaktı iki büyük kubbe ile yanlarda ikişer küçük kubbe örtmektedir. Mihrabı ve mimberi motiflerle işlenmiştir.

Burmalı Minare Camii

Burmalı Minare Camiisi
Burmalı Minare Camiisi

Şehrin ve Yeşilırmak’ın güneyinde. Dere Mahallesi Sağlık Koleji yanı No: 27’dedir. Selçuklu Emiri Necmettin Ferruh tarafın-* dan 1247 yılında yaptırılmıştır. 1590 yılı yer sarsıntısı ile 1602 ve 1730 yıllarındaki yangınlardan sonra birçok kez onarılmıştır. Mahkeme Camisi adı ile de tanınır.

Kesme taştan yapılmıştır. Caminin sağında tek başına yükselen minaresi burmak şekilde yiv ve setlerle süslü olduğundan camiye bu ad verilmiştir. Motiflerle süslü olan kapısındaki yapım yazıtında Selçuklu Sultam II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında yapıldığı yazılıdır. iki sırada (içerden 6 adet dört köşeli kalın sütün üzerine oturan ortada 3 kubbe ve yanlarda küçük tonozlarla örtülüdür. Camiyi iki yandaki dörder pencere aydınlatmaktadır. Mihrabı sade şekilde süslemeli olup kenarı yeşil çinilerle kaplı ve «Mehmet Bin Mahmut el Aksaravî» yazılıdır.

Cami kapısının solunda camiye bitişik olarak 8 kenarlı ve kesme taş duvarlı olan Cumudar Türbesi (1250) bulunmaktadır. Bu türbe Selçuklu veziri Necmettin Fer- ruh ile oğlu Yusuf Beye ait olduğu söyleniyor. Türbede bulunan iki mumya 1928 yılında Amasya müzesine kaldırılmıştır. Bunların İlhanlı genel valileri Şehzade Cumudar ile İşbuğa Nuyin’e ait olduğu bazı kitaplarda yazılıdır.

Çilehane Camii

Çilehane Camiisi
Çilehane Camiisi

Çilehane Mahallesinde, Orduevi ve Pirler parkı karşısındadır. 1413 yılında Osmanlı Emiri Yakup Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1939 yılı yer sarsıntısında çok zarar görmüş ve 1964 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğünce onarılmıştır.

Moloz taşlarla yapılmıştır. Tekke ve cami olarak iki kısım halindedir. Batı kapısından koridora girilince güneyde (sağda) cami, kuzeyde (solda) türbe ile Halveti tekkesi bulunmaktadır. Caminin batısında ve doğusunda çilehane olarak kullanılan ufak odalar bulunmaktadır. Bu odalar yüzünden caminin adı Çilehane Camisi olmuştur. Caminin kuzeybatısındaki gövdesi tuğla ve taş karışımı olan minaresi tek şerefelidir. Camiyi büyük bir kubbe örtmektedir. Koridorun solundaki tekke de büyük bir kubbe ile örtülüdür.

Giriş kapısının solunda ve tekkenin batısında bitişik olan dört köşeli kubbeli ve tek sandukah türbe Şeyh Pir İlyas’ın damadı olan Şeyh Pir Celâlettin Abdurrahman Çelebi’ye aittir. Bu türbe Aşağı Pirler Türbesi adı ile tanınır.

Darüşşifa (Bimarhane)

amasya bimarhanesi
amasya bimarhanesi

Yakutiye Mahallesindedir. 1309 yılında İlhanlı Sultanı Olcayto Hüdabende’nin eşi Yıldız Hatun tarafından kölesi Abdullah oğluna hastane ve bimarhane (akıl hastanesi) olarak yaptırmış olduğu kapısındaki hicri 708 (miladi 1309) tarihli yapım yazıtında belirtilmiştir. Akıl hastalıklarının müzikle tedavi edildiği ilk hastane olarak bilinmektedir. Hastane kısmı 1873 yılma kadar doktor yetiştiren bir kuruluş olarak çalışmıştır. 1939 yılı yer sarsıntısından çok zarar görmüş ve 1945 yılında restore edilmiştir.

Kesme taştan yapılmıştır. 24.30 x 34.00 m. boyutundadır. ön yüzü taş işçiliğinin güzel bir örneği olan kabartmalı çiçek ve yaprak motifleriyle süslenmiştir. Ana kapının kemeri üzerinde diz çökmüş insan figürü bulunmaktadır. Kapı üzerindeki yapım yazıtında «Sultani kuvvet ve kudreti aziz olan Cenabı Allaha zaif kulu Anber Bin Abdullah, sultam muazzam, hakanı azam, Gıyasüddünya Veddin Olcayto Sultan Mehmet’in Cenabı Hak Sultam kuvvet ve kudretini muhalled etsin. Eyyamı devletinde ve hatunu muazzama melikenin melikesi İldus Hatunun eyyamı izzetinde bu mübarek Darüşşifanın imaretine yedi yüz sekiz senesinde muvaffak etti. Cenabı Allah bu hayrını kabul buyursun.» yazılıdır.

Binanın ortasında üstü açık bahçe, iki yanda ise üçer sütunlu, dörder sivri kemerli, üçer kapılı koğuşlar ile geride üç oda bulunmaktadır.

Fethiye Camii

Fethiye Camiisi
Fethiye Camiisi

Fethiye Mahallesinde, Fethiye Sokak No: 25’tedir. Bizans imparatoru Phocas (öl. 610)’ın kızı Helena tarafından bir kilise olarak yaptırılmıştır. 1116 yılında Danişmentli Fethi Gazi tarafından camiye çevrilmiştir. Bu nedenle Fethiye Camisi adı ile tanınmaktadır. 1884 yılında İncezade Hacı Mehmet Arif tarafından yaptırılan onarımda bir minarenin eklenmiş olduğu yazıtında belirtilmektedir. Daha sonraları yine onarım görmüş ise de 1939 yılı yer sarsıntısında yine yıkılmış ve yeniden yapılmıştır.

  Kral Kaya Mezarları Gezi Rehberi

Sağ tarafında tek şerefeli minaresi yükselir. Bodrumunda bulunan 4 mumya (Amasya Valisi izzettin Mehmet Pervane, eşi, oğlu ve kızı) 1928 yılında Amasya müzesine kaldırılmıştır.

Gök Medrese Camii

Gök Medrese
Gök Medrese

Şehrin batısında, Gök Medrese Mahallesinde cadde üzerindedir. 1267 yılında Amasya Genel Valisi Beylerbeyi Seyfettin Torumtay tarafından yaptırılmıştır. Mimar Ebu Müslim Neccar’ın eseridir, ön yüzünün zümrüt yeşili ve mavisi renginde çinilerle süslü olması yüzünden Gök (Mavi) Medrese ve yaptıranın adından da Torumtay Camisi adları ile tanınmaktadır. 1926-1977 yılları arasında Amasya Müzesi olarak kullanılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Duvarları kalındır. 19.00 x 35.50 m. boyutundadır. Hem cami hem medrese olarak kullanılmıştır. Ağaç oymacılığın güzel bir örneği olan kapısı Amasya Müzesindedir. Etrafı geometrik motiflerle süslü ana kapısının iki tarafında çinilerle süslü pencereler bulunmaktadır. İki sırada dörderden 8 adet kalın ayak ve sivri kemerler üzerine kubbe ve tonozlarla örtülüdür.

Medresenin kuzeydoğu bitişiğinde çini süslemeli, kare taban üzerine sekizgen gövdeli, kesme taş duvarlı, kırık piramit külâhlı kümbette cami müze iken mumyalar korunabilmiştir. Gök Medrese Camisini yaptıran Seyfettin Torumtay’ın kesme taş duvarlı ve sekizgen şeklindeki yüksek kasnaklı, sırlı tuğla ve çinilerle süslü ve dört köşeli türbesi cami karşısındadır. Ayrıca girişte solda bulunan 3 beton sandukadan biri Torumtay’ın soyundan Necip Beye aittir.

Gümüşlü Camii

Gümüşlü Camii
Gümüşlü Camii

Gümüşlü Mahallesinde, Gümüşlü Cadde- sindedir. 1326 yılında Tacettin Mahmut Çelebi tarafından yaptırılmıştır. 1419 yılı yer sarsıntısında yıkılınca 1491 yılında ikinci kez Defterdar Mahmut Bey tarafın- dan yeniden yaptırılmıştır. 1612 yılında yanan camiyi Şemsettin Paşa, 1688 yılında Gümüşlüzade İbrahim Bey, 1721 yılında tekrar yanınca bu kez Mustafa Bey onartmıştır. Son cemaat yeri 1903 yılında yapılmıştır. Caminin içi 1960 yılı onarımında renkli kalem işleriyle süslenmiştir.

Kesme taştan yapılmıştır. Son cemaat yeri ağaç 6 sütun üzerine 5 kubbelidir. Tek şerefeîi minaresi sağdadır. Giriş kapısı üzerinde 4 satır halinde bir yazıt bu Ilınmaktadır. Camiyi örten kubbe kiremit le kaplıdır.

Hatuniye Camii

Hatuniye Camii
Hatuniye Camii

Hatuniye Mahallesinde, Yeşilırmak’ın sol kıyısında, 144. Sokak No: 29’dadır. II. Bayezid’in eşi ve şehzade Ahmet’in annesi Bülbül Hatun (öl. 1515) tarafından yaptırılmıştır.

Moloz taştan yapılmıştır. Yuvarlak 4 sütun ve 5 sivri kemer üzerine 5 kubbe ile Örtülü olan son cemaat yeri taş ve tuğla karışımı duvarlıdır. Cami kalın 2 ayak ve sivri kemerler üzerine iki kubbe ile yanlarda ikişer tonoz ile örtülüdür. Kıble duvarı nehrin kıyısında olduğundan diğer yanlardan daha yüksektir. Tuğladan yapılmış olan minaresi tek şeref elidir.

Yanında bulunan okulu Bülbül Hatun cami ile birlikte yaptırmıştır. Hamamı ise Selçuklu Sultam Mesut’un emiri Rıdvan Ağa yaptırmıştır. Camiyi yaptıran Bülbül Hatun’un sandukası Bursa’da Muradiye’ deki tür besindedir.

Hilafet (Halifet) Gazi Türbesi

Hilafet (Halifet) Gazi Türbesi
Hilafet (Halifet) Gazi Türbesi

Şehrin batısında, Samiye Mahallesinde, Bakacak Camisi yakınında, 116. Sokaktadır. 1146 yılında Danişment oğlu Veziri Mübarezeddin Hilâfet Alp Gazi için yapılmıştır. Son yıllarda onarılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Kare şekilli bir taban üzerine sekizgen kule şeklinde yükselmektedir. Güneye sokağa ve Kadılar Türbesine bakan ön yüzü bitkisel ve geometrik motiflerle süslenmiştir. İçerisinde bulunan, arka tarafı kabartmalarla süslü taştan tek sanduka Danişment dönemine aittir. Türbe sivri ve süslü bir külâhla örtülüdür. Karşısında XIV. yüzyıl eseri olan dört köşeli ve tonozla örtülü Kadılar Türbesi ile Şad Geldi Paşa Türbesi yan yanadır.

Kapıağası Medresesi

Kapıağası Medresesi
Kapıağası Medresesi

Şamlar Mahallesinde, Bayezid Paşa Camisi karşısında ve Yeşilırmak kıyısındadır. Saray kapı ağası Abdülmümin oğlu Hüseyin tarafından 1488 yılında yaptırılmıştır. Bu nedenle Kapıağası Medresesi adını almıştır. Son sallarda onarılmıştır. Osmanlı medreselerine benzemeyen bir plan ile yapılmıştır. Duvarları moloz taş ve tuğla karışımıdır. Medreseye ve ortadaki bahçeye kuzeybatı köşedeki kapıdan girilir. Sekizgen şekillidir, önü dörder sütun üzerine sivri kemerli revaklarla çevrili her kenarda üçer kubbe ile örtülü öğrenci odaları sıralanmıştır. Güney kenarındaki salon yüksek ve büyük kubbeli olup namaz ve ders yeri olarak kullanılmıştır.

Kral Mezarları

Amasya, Kral kaya Mezarları
Amasya, Kral kaya Mezarları

Amasya kalesinin bulunduğu Harşane dağının şehre ve Yeşilırmak’a bakan güney ve doğu dik yamaçlarımda bulunan kalker kayalara oyulmuş büyük kral mezarlarıdır. M.Ö. EQ. yüzyılda Pontus krallarına ait 12 adet kaya mezarının görülecek olan, taş merdivenlerle çıkılan ve güney yamacındaki 5 büyük kaya mezarıdır. Bunlar Kızlar Sarayı üstünde beş, Saray Mahallesi üstünde iki, Meydan köprüsü üstünde bir, Yassı kayanın kuzeyinde iki, Ahır önünde bir, Ziyere yolu üzerinde bir (Aynalı mağara) mağara bulunmaktadır.

Mezar odalarının çoğunun içi boş olup birkaçında (Yazıttı ve Aynalı mağaralar) yazıt bulunmaktadır. Bu mezarların XI. yüzyılda Danişment Gazi zamanında kaldırıldığı söylenmektedir. Burası XI. yüzyılda keşişlerce kullanılmıştır.

Kilari Süleyman Ağa Camii

Kilari Süleyman Ağa Camii
Kilari Süleyman Ağa Camii

1483 yılında Kilâri Süleyman Ağa tarafından yaptırılmıştır. Kesme taştan yapılmıştır. Yuvarlak 3 sütun üzerine 2 kubbeli olan son cemaat yeri taş ve tuğla karışımıyla yapılmıştır. Tek şerefeli minaresi sağdadır. Giriş kapısı üzerindeki üç satırlık yapım yazıtı hicri 889 (miladi 1483) tarihlidir. Camiyi sekizgen bir kasnak üzerine bir kubbe örtmektedir.

Mehmet Paşa Camii

Mehmet Paşa Camii
Mehmet Paşa Camii

Mehmet Paşa Mahallesinde, Pirinççi Caddesi No: 186’dadır. 1495 yılında II. Bayezid’in oğlu Şehzade Ahmet’in lalası Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1939 yılı yer sarsıntısında yıkık bir hale gelen cami Vakıflar Genel Müdürlüğünce onarılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Ters T planlıdır, Son cemaat yeri 7 adet sekizgen sütun ve renkli kemerler üzerine 6 kubbe ile örtülüdür. Giriş kapısı soldan üçüncü kubbe önünde olup hicri 900 (miladi 1495) tarihli yapım yazıtıyla süslenmiştir. Ağaç oymacılığın güzel bir örneği olan kapısı Amasya Müzesindedir. Sağdan üçüncü kubbe önünde tek şeref eli minaresi yükselir. Cami sekizgen bir kasnak üzerine bir kubbe ile örtülüdür. Kubbe içi geometrik motiflerle ve yazılarla süslüdür. Sağda küçük iki kubbeli, solda küçük bir kubbeli odalar bir tabhane (konuk evi) durumundadır. Mermerden yapılmış olan mimberi yaprak ve kıvrık dal motifleri halindeki arabesklerle süslü ve Ayetel Kürsî yazılıdır.

  Borabay Gölü Gezi Rehberi

Pir İlyas Türbesi

Pir İlyas Türbesi
Pir İlyas Türbesi

Orduevi yanında, Saraydüzü denilen Beyler Sarayı batısındaki tepede, Pirler Parkı içinde No: 70’dedir. Timur’a verdiği cevapla Amasya’yı kurtarmış olan Pir Sücaattin llyas’ül Halveti ile damadı Pir Celâlettin Abdurrahman ve Pir Hayrettin Hızır Çelebiler ile çocuklarının türbesidir. Dört köşeli, 7 sandukalı ve penceresi yuvarlak kemerli türbe ilk kez bir oda halinde 1486 yılında Gümüşlüzade Ahmet Ağa tarafından yaptırılmıştır. Bayezid 1487 yılında türbeyi iki kubbe ile örttürerek büyütmüştür. 1689 yılında Gümüşlüzade İbrahim Paşa onartmıştır. Türbe yer sarsıntısında yıkılınca 1895 yılında Kolağası Hüseyin Bey ve halkın yardımlarıyla yeniden yaptırılmıştır.

Dört köşeli, kiremitle örtülü çatısı olan ve sade yapılıştı bir türbedir. Kapısı üzerinde iki yazıt bulunmaktadır.

Diğer Amasya Cami ve Türbeleri

Pir Mehmet Çelebi Camii

Yavuz Selim Meydanındadır. XVI, yüzyılda yapılmıştır. Murat Camisi adı ile de tanınır. Son yıllarda onarılmıştır.

Moloz taşlarla yapılmıştır. Tuğladan üç kemerli, ortada tonoz ve yanlarda birer kubbe ile örtülü, etrafı kapalı son cemaat yerinin sağında tuğladan tek şere- feli kalın bir minaresi yükselir. Son cemaat yerinin kemerleri üzerinde boydan boya uzanan panoda tuğla ve taştan motifler yer almıştır. Camiyi sekizgen bir kasnağa oturan bir kubbe örtmektedir.

Saraçhane Camii

1372 yılında Amasya Emiri Şadgeldi Paşa tarafından yaptırılmıştır. Eskiden cami yanında bulunan saraç dükkânları nedeniyle bu adı almıştır. Birçok kez onarılmıştır. Son onarım 1951 yılında olmuştur.

Güney ve doğu duvarı kesme taştan, diğer duvarları moloz taştan yapılmıştır. Cami ilk kez bir kubbeli iken batı duvarı açılarak ve bir kemer konularak genişletilmiştir. Eklenen kısım da kubbe ile örtülüdür. Böylelikle tek’ şerefeli minaresi kiremitle örtülü iki kubbenin ortasında ve önünde kalmıştır. îç duvarları kalem süslemelidir.

Sofular (Abdullah Paşa) Camii

1502 yılında Beylerbeyi Abdullah Paşa tarafından Darülhadis olarak yaptırılmış ise de cami olarak kullanılmıştır.

Moloz taşlarla yapılmıştır. Camiye bir merdivenle çıkılır. Giriş kapısı üzerindeki hicri 908 (miladi 1502) tarihli yapım yazıtı üç satır halindedir. Camiden önce binada giriş salonu ile yanlarda beşik tonozlarla örtülü ikişer oda bulunmaktadır. Namaz kılman cami salonuna da yine bir merdivenle çıkılmaktadır. Solda bulunan minaresi taş ve tuğla arasında kırık çizgiler halinde işlenmiş mozaiklerle süslüdür. Camiyi yüksek bir kubbe örtmektedir.

Camiyi yaptıran Abdullah Paşanın türbesi Merzifon’da yaptırdığı Sofular Camisi bahçesindedir.

Sultan Mesut Türbesi

Şehrin batısında. Üçler Mahallesinde, Yeni Müze binasının sağ gerisinde No: 42’ dedir. XIV. yüzyılda yapılmış bir Selçuklu eseridir.

Değişik bir stilde yapılmış türbelerdendir. Yazıtı yoktur. Geometrik motiflerle süslü ve kesme taştan yapılmış olan Ön yüzünün bir benzerine başka bir türbede rastlanmamıştır. Diğer duvarları moloz taşlarla yapılmıştır. Bir kemerle iki bölüme ayrılmıştır. Üzeri beşik tonozla örtülüdür. Türbede Selçuklu Sultam I. R. Mesut (1096-1155) ile Selçuklu şehzadelerine ait sandukalar sıralanmıştır. Sandukanın biri üzerindeki bitişik şekilde yazılmış olan yazıtı okunamamaktadır.

Şadgeldi Paşa Türbesi

Şehrin batısında, 116. sokakta, Halifet tür. besi karşısında ve Kadılar türbesi yanındadır. Amasya Beyi Şadgeldi Paşa (öl. 1382)nın Kadı Burhanettin ile yaptığı savaşta ölmesi üzerine bu türbeye gömülmüştür.

Kesme ve moloz taşlarla yapılmıştır. Dört köşeli türbeyi beşik tonoz örtmektedir. Türbede Şadgeldi Paşa ile Emin Seyfettin Senkir Bin Tabuk gömülüdür. Batıda bulunan ön yüzü açık durumdadır.

Şamlar (Küçükağa) Camii

Şamlar Mahallesinde 17. sokak ile demiryolu arasında No: 16’dadır. tik kez Danişmentli Melik Gazi tarafından yaptırılmıştır. Yıkılması üzerine 1495 yılında ikinci kez kapıağası Ayaş Ağa tarafından yaptırılmıştır. Ayaş Ağa Camisi adı ile de tanınır.

Moloz taştan yapılmıştır. Son cemaat yeri 3 sütun üzerinde, ortada tonoz ve yanlarda birer kubbe ile örtülüdür. Son cemaat yerinin solundaki tek şerefeli minaresi tuğladandır. Camiyi yüksek kasnaklı bir kubbe örtmektedir.

Caminin bahçesini üç yönde U planlı, sütun ve tonozlu olarak küçük öğrenci odaları bulunan medresesi çevirmektedir. Medreseye bitişik olan sübyan (çocuk) okulu yer almıştır.

Torumtay Türbesi

Şehrin batısında. Gök Medrese Mahallesinde, Gök Medrese Camisi karşısındadır. 1279 yılında Amasya Valisi Seyfettin Torum tay (öl. 1281) tarafından yaptırılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Kabartmak geometrik motiflerle, sırlı tuğlalarla ve çinilerle süslü bir Selçuklu sanat eseridir. Bilhassa güney yüzü ile penceresi çok süslemelidir. Dört köşeli, iki katlı olup doğu yanındaki bir merdivenle çıkılmaktadır. Hicri 677 (miladi 1279) tarihli mermerden yapım yazıtı kuzey penceresi üzerindedir. Tek beşik tonozla örtülüdür. İçerisinde 6 adet sanduka bulunmaktadır. Torumtay’ın kabartma yazılarla (ayetel kürsü ve hicri tarih) süslü olan siyah renkli mermerden büyük sandukasının güzel bir görünümü vardır. Daha sonraları türbeye Tacettin Gazi Çelebi’nin oğlu Sivas Valisi Kılıçaslan (öl. 1381) ’ın da gömülmüş olması nedeniyle halk arasında Kılıçaslan Türbesi olarak da tanınmaktadır.

Yörgüç Paşa Camii

Şehrin batısında, Gökmedrese Mahallesinde ve Yeşilırmak’ın güney kayışındadır. 1428 yılında Osmanlı veziri Amasya Beylerbeyi Yörgüç Paşa (öl. 1435) tarafından yaptırılmıştır. 1976 yılında onarılmıştır.

Kesme taştan yapılmıştır. Ters T planlıdır. Kaim duvarlıdır. Cami içinde bulunan son cemaat yeri kesme taşlı kaim 4 ayak üzerine 3 kubbe ile örtülüdür. Sağdaki kısım Yörgüç Paşaya ait olan ve üzerleri kabartma yazıttı biri çocuk mezarı, 4 sandukalı, etrafı açık bir türbe durumundadır. Kapısı üzerinde çok güzel yazılmış bir yazıt bulunmaktadır. Camiyi renkli mermerden yapılmış sivri kemerli 2 büyük kubbe ile yanlarda birer kubbe örtmektedir. Mimberi geometrik motiflerle süslüdür. Minaresi yoktur.

Yukarı Türbe

Şamlar Mahallesi ile demiryolunun yukarı yamaçlarındadır. 1870 yılında Sadrazam Şirvanîzade Mehmet Rüştü Paşa (1828- 1874) tarafından yaptırılmıştır.

Kapı ve pencerelerde kesme taş, diğer kısımlarda moloz taşı kullanılmıştır. Mescite bitişik olarak dört köşeli olup kiremitli bir kubbe ile örtülüdür. 3 sandukalı türbede Şirvanîzade M. Rüştü Paşanın babası İsmail Siraceddin ile kardeşi İstanbul Kadısı A. Siraceddin gömülüdür.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı